Vitrin OS

Vitrin OS, açık kaynak ve ajan öncelikli bir görüntü sunucusudur (display server). Küçük ve denetlenebilir bir güvenilir çekirdek, yetki temelli yeni bir protokol konuşur. Eski X11 ve Wayland uygulamalarının her biri, kendine ait ve hiçbir ek yetkisi olmayan bir ara sunucuda çalışır.

Amaç, insanların ve yapay zekâ ajanlarının aynı grafik arayüzleri aynı anda, ayrıntılı ve geri alınabilir yetkilerle kullanabilmesidir. Her kişinin bir kimliği vardır, her işlem bir yetkiye dayanır ve kayda geçer.

Bir örnek: bir ajan, tek bir Firefox penceresindeki tek bir formu beş dakika boyunca doldurabilir. Yanında açık duran şifre yöneticisini göremez. Fareye dokunduğunuz anda kontrol size geçer; Escape'e bir saniye basılı tutarsanız ajanın bütün yetkisi o an düşer.

Neden?

X11'de her uygulama diğerlerinin ekranını okuyabilir ve onların yerine tuşa basabilir. Wayland bu kapıyı kapattı, ama aynı oturumda bir insanla bir ajanın birlikte çalışacağı bir yapı kurmadı.

Bugün ajanlar bilgisayarı ekran görüntüsü alıp piksel koordinatına tıklayarak kullanıyor. Bu yöntem yavaş ve pahalı; istem enjeksiyonu (prompt injection) içeren tek bir sayfa bütün oturumu tehlikeye atabiliyor.

Bulut tarafındaki çözümler sanal makine düzeyinde kaba ve kapalı kaynak. Açık, pencere düzeyinde ve yetki temelli bir karşılığı yok.

Neler sunuyor?

• Yetki satırları

  Çalışıyor

  Kim, neye, hangi işlemle ve hangi koşulla: her işlem çekirdekte bir yetki satırına karşı kontrol edilir. Süre sınırı yetkinin kendisinin parçasıdır.

• Uygulama başına alan

  Çalışıyor

  Her uygulama kendine ait bir alanda, kendi ara sunucusuyla çalışır. Diğer pencereler ondan gizlenmiş değildir; onun dünyasında hiç yoktur.

• Fiziksel girdi önceliği

  Çalışıyor

  Fareye ya da klavyeye dokunduğunuz an kontrol size geçer. Bu bir ayar değil, çekirdeğin yapısıdır.

• Ölü adam anahtarı

  Çalışıyor

  Escape'e basılı tutunca çekirdek bütün canlı yetkileri geri alır; ajanın bir sonraki çağrısı reddedilir.

• Dosya erişimi

  Ekleniyor

  Bir dosya uygulamaya yalnızca sizin seçtiğiniz dosya olarak ulaşır. Fidye yazılımı kendi alanının dışına yazamaz.

• Ağ erişimi

  Ekleniyor

  Bir alanın ağı varsayılan olarak kapalıdır; yalnızca verilen izinle, verilen adrese açılır.

• Anlamsal erişim

  Planlı

  Ajan arayüzü ekran görüntüsüyle değil, uygulamanın anlamsal ağacıyla okur ve kullanır.

Proje nerede?

Faz 1 (MVP) tamam: Firefox ayrı bir alanda çalışıyor ve bir yapay zekâ ajanı ona yalnızca verilen süreli izinle bakıp dokunabiliyor. Faz 2'nin ilk basamağında uygulamaların dosyalara ve ağa izinsiz erişememesi kuruluyor: dosya tarafı büyük ölçüde bitti, ağ tarafı sürüyor.

1. Faz 0: Spesifikasyon ve plan

   Tamamlandı

   PRD, yürütme planı ve protokol nesne modelinin ilk taslağı.

2. Faz 1: MVP

   Tamamlandı

   Firefox kendi alanında; ajan, çekirdeğin çizdiği tek bir onayla ekrana bakar ve kapsamı sınırlı girdi gönderir. İç içe ve ekransız (headless) çalışır.

3. Faz 2 · M2a: İzinsiz erişimi olmayan alan

   Sürüyor

   Dosyalar uygulamaya yalnızca seçilerek, ağ yalnızca izinle ulaşır. Dosya tarafı büyük ölçüde bitti; fidye yazılımı ve ssh localhost gösterimleri bu basamağın kanıtı olacak.

4. Faz 2 · M2b: Anlamsal alan

   Sırada

   Ajan Firefox'u anlamsal ağaç üzerinden kullanır; ilk ölçüm sonuçları yayımlanır. Faz 2 burada biter.

5. Faz 3: Ağ, X11 ve filo

   Planlandı

   Tek makinede 50 ekransız alan, uzaktan ajan bağlantısı, X11 uygulamaları, kayıtları tekrar oynatma, kimlik cüzdanı ve ilk kontrol kabuğu.

6. Faz 4: Ufuk

   Planlandı

   Yalnızca ilk üç fazın benimsenme ölçütleri yeterli olursa açılacak.

Kaynak: Vitrin OS yol haritası

Nasıl katkı verilir?

Vitrin OS'in kodu GitHub'da açık. Proje Rust ve C ile yazılıyor ve Linux'un izolasyon mekanizmaları (ad alanları, Landlock, seccomp) üzerine kurulu.

Katkı vermek isterseniz GitHub'daki issue'lara bakın ya da katılım formundan yazın.